Perfek ver, ver weg — maar pas hierdie elektriese vlagskip in die lewe in Stellenbosch?
Noorweë is ‘n land van kontraste. In meer as een opsig. As jy van elektriese voertuie hou, is daar waarskynlik geen beter plek op aarde om een te besit nie – beslis nie in vergelyking met waar ons hier in die donkerste Afrika woon nie. Maar voordat ons in die besonderhede van elektriese voertuie ingaan, is dit die moeite werd om die ironie in die kern van dit alles te verstaan.
Noorweë is Europa se grootste olieprodusent en pomp ongeveer 2 miljoen vate ru-olie per dag om die vasteland aan die gang te hou. En tog, terselfdertyd, lei dit die wêreldwye aanslag op elektrifisering. Trouens, dit is op die punt om sy doelwit van nul-emissie-passasiersmotorverkope te bereik.
‘n Merkwaardige 97% van alle nuwe motors wat in 2025 in Noorweë verkoop is, was elektries. Dis geen toeval nie. EV’s daar is vrygestel van invoerbelasting en die volle 25% BTW, terwyl hulle ook voordeel trek uit ‘n reeks aansporings: verminderde tolgelde, afslag op parkering en veerbootkoste, en aansienlik goedkoper elektrisiteit. Ongeveer 80% van eienaars laai tuis, maar buiten dit ondersteun die land dit met ‘n uitgebreide netwerk van sowat 30 000 openbare vinnige laaistasies.
Noorweë sorg besonder goed vir sy EV-eienaars.
Eienaars van binnebrandmotors, aan die ander kant, word hard getref – volle belasting, swaar koolstofheffings en brandstofpryse wat aan R60 per liter raak. Tog word dit dikwels oor die hoof gesien dat baie Noorweërs steeds ‘n petrol- of dieselmotor as rugsteun alternatief aanhou. Tog sou jy sweer dat die land nog nooit ‘n druppel olie geproduseer het nie…
Noorweë neem wêreldwyd die voortou, maar is nie alleen nie. Nepal, Hongkong, Denemarke, Swede en selfs Ethiopië het beduidende vordering gemaak in die aanvaarding van elektriese voertuie. China bly die grootste EV-mark volgens volume, met elektriese motors meer as die helfte van nuwe motors wat verkoop word, terwyl ‘n groot deel van Europa tussen ‘n kwart en ‘n derde wissel.
Dan is daar Suid-Afrika.
EV’s figureer eenvoudig nie hier nie. In 2025 was slegs 0.2% van nuwe motors wat in Mzansi verkoop is, ten volle elektries. Dis twee motors uit elke duisend. En ten spyte van die wêreldwye momentum, is daar min rede om te glo dat dit binnekort sal verander.
Daar is baie redes. Om mee te begin, ‘n byna totale gebrek aan betekenisvolle regeringsondersteuning. Voeg daarby ‘n laainetwerk van ongeveer 500 stasies landwyd, met minder as 20 wat in staat is om behoorlik vinnig te laai teen 150 kW of meer. Dit is om ‘n bevolking van meer as 60 miljoen mense oor ‘n uitgestrekte land te bedien.
Plaas dit in perspektief teen Noorweë se digte infrastruktuur, en die gaping word amper komies.
Wat ons by die Volvo EX90 bring – ’n treffende elektriese sportnutsvoertuig van R2,6 miljoen wat, op papier, die toekoms verteenwoordig. Dit verkies ’n 250 kW GS-snellaaier. Ongelukkig is daar effektief geen van hulle in Suid-Afrika nie.
Toe ons ‘n enkele, beskeie 20 kW-laaier gevind het wat onder ‘n paar bome naby ‘n wynlandgoed weggesteek was het ons het die EX90 vir ‘n hele 14-uur-dag ingeprop gelaat. Toe ons terugkom, het dit ‘n vorstelike 150 km se reikafstand bygevoeg.
Vir konteks, ‘n petrol Volvo XC90 sal ongeveer 12 liter brandstof benodig om dieselfde reikafstand te bereik – binne sekondes by enige voorplein in die land ingegooi.
Natuurlik sal voorstanders van elektriese voertuie wys op tuislaai-oplossings wat deur sonkrag aangedryf word. Maar daardie stelsels kos ‘n klein fortuin om te installeer, is baie minder effektief in die winter, en – deurslaggewend – los nie die probleem van beurtkrag op nie.
Ongelukkig, vir die andersins indrukwekkende EX90, is Suid-Afrika se laaibeperkings slegs ‘n deel van die storie.
Die motor self bied sy eie uitdagings. Die belangrikste is die algehele afwesigheid van fisiese knoppies. Selfs basiese funksies vereis die navigasie van verskeie lae raakskerm-kieslyste. Wil jy ‘n spieël verstel? Die kassie oopmaak? Die waaierspoed verander? Maak gereed om in digitale subkieslystein te duik.
Dis nie net ongerieflik nie – dis aandag afleidend. Op ’n gladde Skandinawiese pad, is dit miskien hanteerbaar. Op ’n tipiese Suid-Afrikaanse pad, vol hobbels en gevare, word dit byna gevaarlik. Om die stelsel te probeer gebruik terwyl jy slaggate, voetgangers of rondlopende vee vermy, verg meer aandag as wat enige bestuurder daaraan behoort te gee.
Eerlikwaar, dit is een van die mees frustrerende en onlogiese koppelvlakke wat ons in enige motor teëgekom het, wat nog te sê een wat Volvo se langdurige reputasie vir veiligheid dra.
Wat die ironie nog skerper maak. Hier is ‘n voertuig propvol gevorderde veiligheidstegnologie wat jou voortdurend daaraan herinner om waaksaam te bly – terwyl dit jou terselfdertyd dwing om jou oë van die pad af te haal om die eenvoudigste take uit te voer.
Dan is daar die konnektiwiteitsprobleem. Om redes wat nie heeltemal duidelik is nie, sukkel baie Volvo-stelsels in Suid-Afrika om ‘n stabiele internetverbinding te handhaaf. Ons toetsmotor het staatgemaak op ‘n namaaksel-dongel wat van die paneelbord af hang. Oor die verloop van ‘n week het dit verskeie kere gevries, wat ‘n ‘reboot’ vereis het.
In ‘n voertuig wat meer as R2,5 miljoen kos, is dit eenvoudig nie aanvaarbaar nie.
En tog, bo en behalwe hierdie frustrasies, is daar ‘n werklik uitstekende motor onder dit alles. Die EX90 is kragtig, verfyn en pragtig gebou. Dit lewer geweldige werkverrigting, indrukwekkende reikafstand – ten minste in teorie – en al die kenmerke van ‘n premium Volvo.
Wat die tekortkominge daarvan des te meer teleurstellend maak.
Want wanneer jy die realiteite van Suid-Afrika se EV-infrastruktuur met die motor se eie bruikbaarheidsprobleme kombineer, is die resultaat iets wat eenvoudig nie by die plaaslike leefstyl pas nie.
Dis ‘n briljante masjien op die verkeerde plek.
As jy vasbeslote is om ‘n groot Volvo-SUV te besit, is dit baie beter om die miljoen rand te spaar en ‘n petrol-aangedrewe XC90 te kies. Of, alternatiewelik, na Noorweë te verhuis – waar die EX90 uiteindelik volkome sin sal maak.
PADTOETS: Volvo EX90 Twin Motor Performance Ultra
Totale uitset: 380 kW / 910 Nm
Voormotor: 180 kW / 420 Nm
Agtermotor: 200 kW / 490 Nm
Aandrywing: Direkte vierwielaandrywing
Battery: 111 kWh litium-ioon
GETOETS:
0-60 km/h: 2.22 sek
0-100 km/h: 4.37 sek
0-160 km/h: 10.54 sek
400m: 12.7 sek @ 173 km/h
BEWEER:
Maks: 180 km/h
Energie: 20.7 kWh/100 km
Reikafstand: 615 km
LYSPRYS: R2.65M
