Steek die Oranjerivier oor en die eerste ding wat opval, is die leegheid. Drie miljoen Namibiërs beweeg rond op 825 000 vierkante kilometer – minder as vier mense per vierkante kilometer. Angola het 37,9 miljoen mense en Zambië 21,3 miljoen. Slegs Botswana, met 2,52 miljoen, hou Namibië geselskap in Suider-Afrika se ylbevolkte klub.
Daardie leegheid lê toevallig op diamante, uraan, Atlantiese olie-ontdekkings en van die beste sonlig op aarde. Bestudeer die Wêreldbank se syfers en Namibië lyk soos ‘n land wat die meeste van die bestanddele vir voorspoed bevat – ongelukkig vergesel deur Suider-Afrika se tradisionele bykos: ongelykheid.
Namibië se ekonomie was in 2024 US$13,4 miljard werd, klein vergeleke met Suid-Afrika se US$401 miljard. Verdeel dit egter tussen die bevolking en die BBP per persoon bereik US$4 413 – voor Angola se US$2 666 en Zambië se US$1 187, hoewel dit agter Suid-Afrika se US$6 267 en Botswana se indrukwekkende US$7 696 is.
Namibië groei ook. Reële BBP het met 3,7% in 2024 gegroei, vergeleke met Suid-Afrika se onatletiese 0,5%. Zambië het 3,8% behaal, Angola 4,4%, terwyl Botswana 3,0% gekrimp het. Namibië het nie die streekswedloop gewen nie, maar dit het die groot buurman langsaan gemaklik verbygesteek.
Beleggers het dit opgemerk. Buitelandse direkte beleggings het ongeveer 14–15% van die BBP bereik, vergeleke met slegs 0,6% in Suid-Afrika en 2,4% in Botswana. Petroleum-eksplorasie in Namibiese waters is die voor die hand liggende magneet, saam met uraan, hernubare energiebronne en voorgestelde groen-waterstofprojekte. In ‘n ekonomie van VS$13 miljard is ‘n belegging van ‘n miljard dollar minder ‘n sake-aankondiging as ‘n verandering in die klimaat.
Dan kom die ongemaklike syfers.
Werkloosheid is naby 19% volgens die Wêreldbank se gemodelleerde ILO-maatstaf, terwyl Namibië se Gini-koëffisiënt van ongeveer 59 dit onder die wêreld se mees ongelyke samelewings plaas. Die uitdaging is dus nie net om nasionale welvaart te skep nie, maar om aansienlik meer Namibiërs na die partytjie genooi te kry.
Infrastruktuur illustreer die probleem. Slegs 56,7% van Namibiërs het in 2023 toegang tot elektrisiteit gehad, vergeleke met 87,7% in Suid-Afrika en 76% in Botswana. Namibië het grond in byna komiese oorvloed, maar werksgeleenthede en dienste is rondom Windhoek, Walvisbaai, Swakopmund en ‘n paar ander sentra gegroepeer. Jy kan blykbaar eindelose grond hê en steeds ‘n tekort hê aan ‘n plek met dienste waar jy kan woon.
Misdaad bied effens beter nuus. Namibië teken ongeveer 11 opsetlike moorde per 100 000 mense aan, soortgelyk aan Botswana, bo Zambië se 5 en Angola se 4 – maar ongeveer ‘n kwart van Suid-Afrika se buitengewone 44. Veiliger as tuis, miskien, hoewel dit nouliks Switserland met sandduine is.
Ander SA syfers is aansienlik beter as Namibië s’n. Vroue beklee sowat 42% van die parlementêre setels, teenoor 45% in Suid-Afrika, 39% in Angola, 15% in Zambië en slegs 9% in Botswana. Ongeveer 65% van Namibiërs gebruik die internet, vergeleke met 78% in Suid-Afrika, 57% in Botswana, 41% in Angola en slegs 17% in Zambië.
Omgewingsgewys bied Namibië nog ‘n teenstrydigheid. Dit produseer ongeveer 1,2 ton CO2 – ekwivalent per persoon, vergeleke met Suid-Afrika se 6,9, en kry ongeveer 25,6% van sy elektrisiteit van nie-hidro-hernubare energiebronne. Tog het byna die helfte van die bevolking steeds nie elektrisiteit nie.
Die land om dop te hou is Botswana: ewe klein, droog, demokraties en mineraalryk. Botswana se BBP per persoon van US$7 696 is ongeveer 74% hoër as Namibië s’n. Maar Namibië beskik nou oor iets wat Botswana nie het nie – ‘n potensieel enorme buitelands-gefinansierde energiesektor.
As beleggings in olie, uraan, sonkrag en groen waterstof lei tot infrastruktuur, vaardighede, besighede en werkgeleenthede, kan Namibië daardie welvaartskloof dramaties vernou. As dit ‘n enklawe van kapitaalintensiewe ontginning bly, sal die indrukwekkende BBP-grafieke heelwat minder beteken vir die persoon wat kruideniersware in Katutura koop.
Vir Suid-Afrikaners kan Namibië gerusstellend bekend voel: die geldeenheid, kleinhandelsmerke, paaie en gedeelde geskiedenis. Die syfers onthul iets interessanters – ‘n ekonomiese eksperiment met drie miljoen mense wat op buitengewone natuurlike kapitaal rus.
Namibië het nie ‘n gebrek aan hulpbronne nie. Die groot toets is om hulpbronne in burgers se voorspoed te omskep.
Bron: Wêreldbank Oop Data / Wêreldontwikkelingsaanwysers. Syfers afgerond; jongste beskikbare jaar wissel volgens aanwyser.
Teks: Redaksie | Foto’s: Unsplash & Pixabay
